“Robert, je hebt haar gehoord. Achthonderd dollar.”
‘Ja, Robert. Achthonderd dollar van mijn geld, omdat je zei dat je deze maand krap bij kas zat. Maar het blijkt dat je niet zó krap zit dat je niet met je vader op pad kon om wat land te bekijken – wat waarschijnlijk betekende dat jullie samen gingen ontbijten en bier drinken terwijl ik voor jullie gezin kookte.’
Ik zag iets breken in Roberts gezichtsuitdrukking, een kleine barst in zijn façade van schijnbare onschuld.
‘Laura, ik wist niet dat je er zo over dacht,’ zei hij met een zachtere stem.
‘Ik zei het je toch,’ antwoordde ze, en nu stonden er tranen in haar ogen, maar er was ook vuur in haar stem. ‘Ik heb het je drie keer gezegd. De eerste keer zei je dat ik niet moest overdrijven. De tweede keer zei je dat je vader alleen maar probeerde te helpen. De derde keer werd je boos op me en zei je dat ík het probleem was, niet je familie.’
‘Zoon,’ onderbrak Rosalyn, ‘laat je niet door haar manipuleren. Ze gebruikt tranen om je een schuldgevoel aan te praten.’
‘Hou op!’, riep Robert plotseling, tot onze grote verbazing. ‘Het is genoeg, mam.’
Rosalyn deinsde achteruit alsof ze een klap had gekregen. Het was duidelijk dat ze er niet aan gewend was dat haar zoon zo tegen haar sprak.
‘Wist je dat Laura niet meer in ons bed heeft geslapen sinds je hier bent?’ vroeg Robert aan zijn moeder, zijn stem trillend van ingehouden emotie. ‘Wist je dat ze op de bank slaapt? Heb je haar überhaupt gevraagd of ze het daar wel prettig vond?’
‘Ik… ik heb rugklachten,’ stamelde Rosalyn. ‘Ik heb een stevig matras nodig. Ik dacht dat Laura het wel zou begrijpen.’
‘En waarom sliep je niet in een van de gastenkamers?’ vroeg Robert. ‘Waarom moest je nou per se onze kamer nemen?’
Rosalyn had daar geen antwoord op, want de waarheid was overduidelijk. Ze had de grote slaapkamer ingenomen omdat ze dat kon, omdat niemand haar tegenhield, omdat ze de macht over het territorium wilde vestigen.
Robert streek met zijn handen over zijn gezicht en haalde diep adem. Toen hij weer sprak, klonk zijn stem vermoeid en verslagen.
“Mam, ik denk dat je moet vertrekken.”
‘Wat?’ Rosalyn keek hem aan alsof hij haar op de meest vreselijke manier had verraden. ‘Robert, dit meen je toch niet? Ik ben je moeder.’
“Ik weet het, en ik hou van je. Maar Laura heeft gelijk. Je hebt misbruik gemaakt van haar goedheid. En ik… ik heb het toegestaan omdat ik niet wilde zien wat er gebeurde.”
‘Robert, alsjeblieft,’ klonk Rosalyns stem nu smekend. ‘Doe dit niet. Laat me me niet voelen alsof ik een slecht mens ben. Ik wilde gewoon tijd doorbrengen met mijn familie.’
‘Je zou tijd met ons kunnen doorbrengen zonder hier in te trekken,’ zei Robert vastberaden. ‘Je zou in het weekend langs kunnen komen. We zouden samen uit eten kunnen gaan. Maar dit’ – hij wees naar de koffers, de rommel, de spanning in de lucht – ‘dit is geen bezoek. Dit is een invasie.’
De woorden die ik eerder had gesproken, kwamen nu uit de mond van haar eigen zoon, en ze deden nog meer pijn omdat ze van hem kwamen.
Angel stapte naar voren, haar gezicht rood van woede.
“Ik kan niet geloven dat jullie ons eruit gooien voor deze vrouw, voor jullie eigen familie, Robert, voor de mensen die er waren toen je geboren werd, toen je opgroeide, toen je ons nodig had.”
‘En daar ben ik dankbaar voor,’ zei Robert, terwijl hij haar aankeek. ‘Maar Laura is mijn vrouw. Ze is nu ook familie van me. En je hebt haar behandeld als een werknemer in haar eigen huis. Hoe had je dan verwacht dat ik zou reageren toen ik eindelijk mijn ogen opendeed?’
‘Je hebt je ogen niet opengedaan,’ siste Martha. ‘Je bent gehersenspoeld. Die oude vrouw’ – ze wees minachtend naar mij – ‘is hierheen gekomen om problemen te veroorzaken, omdat ze er niet tegen kan dat haar dochter een eigen leven heeft.’
Ik deed een stap in haar richting.
“Let op wat je zegt, meid. Ik ben hier gekomen omdat ik mijn dochter huilend in haar eigen keuken aantrof, uitgeput, vernederd, slechter behandeld dan een hond. En als dat voor jou al een probleem is, dan heb je geen idee wat familie betekent.”
‘Alice heeft gelijk,’ zei een stem die we niet hadden verwacht te horen.
Roberts vader, die al die tijd stil was geweest, sprak eindelijk.
“Rosalyn, wat we gedaan hebben is fout. Ik wist het vanaf het begin, maar ik heb niets gezegd omdat ik nooit iets zeg. Maar deze keer kan ik niet langer zwijgen.”
Rosalyn keek haar man met een geschokte uitdrukking aan.
‘Jij ook? Mijn eigen man keert zich tegen me?’
‘Ik ben niet tegen jou,’ zei hij met een vermoeide stem. ‘Ik ben tegen wat we gedaan hebben. We hebben misbruik gemaakt van Laura’s goedheid. Ik heb haar de afgelopen dagen als een dienstmeisje zien werken en ik heb niets gedaan om het te stoppen, en daar schaam ik me voor.’
Er viel een moment van absolute stilte. Rosalyn keek haar man aan alsof ze hem niet herkende. Haar kinderen keken haar aan, in de verwachting dat ze iets zou zeggen, hen zou verdedigen, of op de een of andere manier de schuld van anderen op zich zou nemen.
Maar voor het eerst was Rosalyn sprakeloos. Haar arsenaal aan manipulatie, haar schuldgevoelens aanpraten, haar slachtofferstrategieën – alles had gefaald. Ze werd niet alleen geconfronteerd door vreemden, maar ook door haar eigen zoon en haar eigen man.
‘Maak je spullen maar klaar,’ zei Robert uiteindelijk, zijn stem vastberaden ondanks de zichtbare pijn in zijn ogen. ‘Je kunt in mijn oude appartement blijven. Ik heb de sleutels nog. Het is in het centrum van Atlanta. Het heeft twee slaapkamers. Het is niet groot, maar het is genoeg totdat je een andere plek hebt gevonden.’
‘Ik ga nergens heen,’ zei Rosalyn, terwijl ze haar rug rechtte en probeerde haar waardigheid te herwinnen. ‘Als we weggaan, ga je met ons mee, Robert. Dat is de enige optie.’
Ik keek Robert aan, afwachtend. Dit was het moment van de waarheid, het moment waarop hij echt zou moeten kiezen tussen de manipulatie van zijn moeder en respect voor zijn vrouw.
Robert keek naar zijn moeder, en vervolgens naar Laura, die naast me stond met tranen over haar wangen, maar met opgeheven hoofd. Ik zag de innerlijke strijd op zijn gezicht – jarenlange conditionering versus wat hij wist dat goed was.
‘Nee, mam,’ zei hij uiteindelijk. ‘Ik blijf hier bij mijn vrouw, in haar huis, waar ik al die tijd had moeten zijn om haar te verdedigen in plaats van toe te staan dat ze zo behandeld wordt.’
Rosalyn hapte naar adem alsof ze een klap in haar gezicht had gekregen. Haar ogen vulden zich met tranen, maar het waren geen tranen van verdriet. Het waren tranen van woede, van machteloosheid, van het besef dat ze de controle die ze vijfenveertig jaar lang over haar zoon had gehad, kwijt was.
‘Je zult hier spijt van krijgen,’ zei ze met trillende stem. ‘Als ze je teleurstelt, als dit huwelijk mislukt zoals haar eerste, zul je spijt hebben dat je een vreemde boven je eigen familie hebt verkozen.’
‘Laura is geen vreemde,’ zei Robert met een vastberadenheid die ik nog niet eerder van hem had gehoord. ‘Ze is mijn vrouw, en als dit huwelijk mislukt, zal dat zijn omdat ik haar niet heb beschermd toen ik dat had moeten doen, niet omdat ze het niet waard was.’
Rosalyn keek ons allemaal aan met een mengeling van pijn en woede die haar van binnenuit leek te verteren. Even dacht ik dat ze zou doorgaan met ruzie maken, dat ze nog meer beschuldigingen en manipulaties zou uiten. Maar iets in Roberts blik, in de vastberadenheid waarmee hij stond, deed haar beseffen dat deze strijd verloren was.
‘Goed,’ zei ze uiteindelijk met een ijzige stem. ‘We gaan weg. Maar verwacht niet dat ik ooit nog met je zal praten. Niet met jou, Robert. En niet met jou, Laura. Jullie hebben je eigen weg gekozen. Nu moeten jullie de consequenties dragen.’
Ze draaide zich om en liep vastberaden naar de slaapkamer om haar spullen in te pakken. Angel en Martha volgden haar en wierpen ons blikken vol haat toe. Ryan en zijn vrouw pakten haastig de spullen van hun kinderen bij elkaar en mompelden onderling over ondankbaarheid en gebrek aan respect.
Roberts vader bleef nog even staan. Hij liep naar Laura toe en legde een hand op haar schouder.
‘Het spijt me,’ zei hij kortaf. ‘Ik had eerder iets moeten zeggen. Ik had je moeten verdedigen.’
Laura knikte, niet in staat om te spreken door de tranen die nu vrijelijk over haar wangen stroomden.
Ook hij knikte en ging naar buiten om te helpen de koffers in de auto te laden.
Robert zakte in elkaar op de bank, zijn hoofd in zijn handen. Ik zag hem trillen, alles verwerkend wat er net gebeurd was. Hij had voor het eerst in zijn leven zijn moeder getrotseerd, en hoewel hij het juiste had gedaan, was het duidelijk dat het hem al zijn energie kostte.
Ik liep naar Laura toe en omhelsde haar. Ze klemde zich aan me vast alsof ik haar redding was en snikte tegen mijn schouder. Het waren geen tranen van verdriet, niet helemaal. Het waren tranen van opluchting, van bevrijding, van het feit dat jaren van stilzwijgen eindelijk ten einde waren gekomen.
De volgende dertig minuten waren georganiseerde chaos. Koffers werden gesleept, dozen werden gedragen, kinderen huilden omdat ze niet weg wilden. Rosalyn bewoog zich door het huis met de gekwetste waardigheid van een onttroonde koningin en verzamelde elk klein voorwerp dat haar toebehoorde, alsof elk object bewijs was van het onrecht dat haar was aangedaan.
Op een gegeven moment probeerde Angel een decoratieve lamp uit de woonkamer mee te nemen.
‘Die lamp blijft hier,’ zei ik vastberaden.
‘Ik heb het gekocht,’ loog Angel schaamteloos.
‘Nee, ik heb het gekocht,’ zei Laura, en verhief voor het eerst haar stem. ‘Acht maanden geleden, in die antiekwinkel in het centrum. Het kostte honderdtwintig dollar en ik heb contant betaald. Ik kan je de bon laten zien als je wilt.’
Angel liet in een vlaag van woede de lamp vallen en verliet het huis zonder nog een woord te zeggen.
Eindelijk, na wat een eeuwigheid leek, stonden alle koffers in de auto’s. Er stonden twee auto’s buiten geparkeerd, Rosalyns sedan en Ryans pick-up. De kinderen zaten al vastgesnoerd in hun stoeltjes, nog steeds huilend en vragend waarom ze weg moesten.
Rosalyn verliet voor de laatste keer het huis, met haar handtas in haar hand. Ze bleef even staan in de deuropening en keek ons allemaal aan met een uitdrukking die minachting probeerde te tonen, maar de pijn niet helemaal kon verbergen.
‘Robert,’ zei ze, haar stem licht trillend, ‘laatste kans. Ga met ons mee. Laat deze vrouwen ons gezin niet kapotmaken.’
Robert, die naast Laura stond met zijn arm om haar heen, schudde langzaam zijn hoofd.
“Ik heb mijn besluit genomen, mam. Mijn plek is hier.”
Rosalyn perste haar lippen tot een dunne lijn.
‘Dan zij het zo. Maar wanneer je je fout inziet, wanneer je beseft dat je de verkeerde keuze hebt gemaakt, kom dan niet naar me toe. Deze deur sluit vandaag en zal niet meer opengaan.’
‘Dat is jouw keuze,’ zei Robert kalm maar vastberaden. ‘Ik kies gewoon voor mijn vrouw. Jij bent degene die daar een conflict van maakt.’
Rosalyn antwoordde niet. Ze draaide zich om en liep met rechte rug en opgeheven hoofd naar haar auto. Angel en Martha stapten bij haar in de auto. Ryan, zijn vrouw en hun kinderen stapten in de pick-up.
Roberts vader stapte als laatste in en wierp ons nog een laatste verontschuldigende blik toe voordat hij de autodeur sloot.
De motoren sloegen aan. De auto’s begonnen langzaam over de grindoprit naar de poort te rijden. Laura, Robert en ik stonden op de veranda te kijken hoe ze wegreden.
Niemand sprak. We hoorden alleen het geknars van de banden op het grind, het geluid van de motoren, en toen werd het stil toen ze uiteindelijk uit het zicht verdwenen.
Laura was de eerste die in beweging kwam. Ze draaide zich naar Robert toe en omhelsde hem stevig, snikkend tegen zijn borst. Hij omhelsde haar terug, en ook zijn eigen tranen stroomden over zijn wangen.
‘Het spijt me,’ fluisterde Robert steeds weer. ‘Het spijt me zo, Laura. Ik had naar je moeten luisteren. Ik had je vanaf het begin moeten verdedigen. Het spijt me.’
Ze kon geen antwoord geven, ze huilde alleen maar en klampte zich aan hem vast alsof ze bang was dat hij ook zou vertrekken.
Ik liet ze even hun moment hebben. Ik stond op de veranda en keek uit over de lege oprit, terwijl ik de zwaarte voelde van alles wat er net was gebeurd. Ik voelde me niet overwinnaar. Ik voelde me niet gelukkig. Ik voelde me alleen moe, opgelucht en hoopvol dat dit misschien, heel misschien, een nieuw begin voor mijn dochter zou betekenen.
Na een paar minuten liep ik naar hen toe en legde mijn hand op Laura’s schouder.
‘Gaat het goed met jullie beiden?’ vroeg ik zachtjes.
Laura knikte en veegde haar gezicht af.
“Ja, mam. Dat denk ik wel.”
Robert keek me aan met rode ogen.
“Alice, ik… ik weet niet wat ik moet zeggen. Je had helemaal gelijk. En ik was een lafaard.”
‘Je was geen lafaard,’ zei ik eerlijk. ‘Je zat klem tussen twee loyaliteiten. Dat is voor niemand makkelijk. Het belangrijkste is dat je uiteindelijk de juiste beslissing hebt genomen.’
‘Denk je dat ik het juiste heb gedaan?’ vroeg hij onzeker. ‘Ze is mijn moeder, mijn familie.’
‘Je familie is nu Laura,’ zei ik vastberaden. ‘En ja, je hebt het juiste gedaan. Een moeder die echt van je houdt, zou je nooit in de positie brengen dat je moet kiezen tussen haar en jouw geluk. Zij dwong je tot die keuze, niet jijzelf.’
Hij knikte langzaam en verwerkte mijn woorden.
« Het zal tijd kosten, » zei hij, « om dit alles te rijmen met wat er is gebeurd. »
‘Ik weet het,’ zei ik, ‘en dat is oké. Neem alle tijd die je nodig hebt, maar zorg in de tussentijd goed voor je vrouw. Ze heeft je nu meer dan ooit nodig.’
‘Dat zal ik doen,’ beloofde hij, terwijl hij Laura met een tederheid aankeek die me hoop gaf. ‘Ik beloof je, Laura, ik zal nooit meer toestaan dat iemand je zo behandelt. Ik zal je nooit meer negeren als je me vertelt dat er iets mis is.’
Laura keek hem recht in de ogen.
« Echt? »
‘Inderdaad,’ zei hij, terwijl hij haar gezicht in zijn handen nam. ‘Jij bent het allerbelangrijkste in mijn leven, en dat had ik je vanaf het begin moeten laten zien.’
Ze kusten elkaar, een zachte kus vol verontschuldigingen en beloftes. En ik, in het gevoel dat mijn taak hier volbracht was, begon naar mijn vrachtwagen te lopen.
‘Ga je nu al weg, mam?’ vroeg Laura, terwijl ze zich van Robert losmaakte.
‘Jullie hebben tijd alleen nodig,’ zei ik. ‘Om te praten, te herstellen, opnieuw te beginnen.’
‘Maar kom je morgen?’ vroeg ze met een zachte stem, nog steeds behoefte hebbend aan mijn aanwezigheid, mijn steun.
‘Ik kom wanneer je me nodig hebt,’ zei ik glimlachend. ‘Maar voor nu is dit jouw huis, jouw ruimte, jouw leven, en je moet het leven zonder dat je moeder elke beweging van je in de gaten houdt.’
Ze knikte begrijpend, maar ik zag de tranen in haar ogen glinsteren.
‘Dankjewel, mam,’ zei ze. ‘Voor alles. Dat je me beschermd hebt, dat je me niet hebt laten verdwalen.’
‘Ik zal je nooit laten verdwalen,’ zei ik, terwijl ik haar nog een laatste keer omhelsde. ‘Dat is wat moeders doen. We zijn er in de donkerste momenten om onze dochters eraan te herinneren wie ze werkelijk zijn.’
Ik stapte in mijn truck en startte de motor. Voordat ik wegreed, draaide ik het raam naar beneden en keek ik ze nog een laatste keer aan.
‘Robert,’ zei ik, om zijn aandacht te trekken, ‘zorg goed voor haar. Want als ik haar de volgende keer weer huilend in die keuken aantref, schop ik niet alleen je familie eruit. Dan schop ik jou er ook uit.’
Ik maakte geen grapje, en hij wist dat. Hij knikte plechtig.
“Het zal niet meer gebeuren. Daar heb je mijn woord op.”
« Goed. »
Ik startte de truck en reed de grindweg af. In de achteruitkijkspiegel zag ik ze samen op de veranda staan, elkaar omhelzend, terwijl ze me nakeken. Ze leken klein en kwetsbaar in de verte, maar tegelijkertijd ook verenigd op een manier die ze nog niet eerder waren geweest.
Ik reed terug naar de stad, mijn hoofd vol met alles wat er gebeurd was. Mijn handen trilden lichtjes op het stuur, niet van angst, maar van de adrenaline die nog door mijn aderen stroomde. Ik had Rosalyn en haar hele familie geconfronteerd. Ik had mijn dochter verdedigd op een manier waarvan ik nooit had gedacht dat ik die ooit nog eens zou moeten doen. En hoewel ik uitgeput was, voelde ik me ook levend op een manier die ik al jaren niet meer had ervaren.
Toen ik bij mijn appartement in het centrum van Atlanta aankwam, was het bijna donker. De straatverlichting begon aan te gaan en ik hoorde het vertrouwde geluid van het verkeer, de stemmen van de buren, het stadsleven dat al zo lang mijn thuis was.
Ik zette wat kamillethee voor mezelf en ging zitten in mijn favoriete fauteuil, die ik twintig jaar geleden had gekocht en die elke ronding van mijn vermoeide lichaam kende.
Mijn telefoon ging. Het was Laura.
‘Mam.’ Haar stem klonk anders, lichter, vrijer. ‘Ben je goed teruggekomen?’
“Ja, schat. Ik ben thuis. Ik doe het rustig aan.”
‘Robert en ik waren aan het praten,’ zei ze. ‘Echt met elkaar aan het praten, voor het eerst in weken. Hij verontschuldigde zich voor alles: dat hij niet naar me had geluisterd, dat hij me niet had verdedigd, dat hij had toegestaan dat zijn familie me zo behandelde.’
‘En wat heb je hem verteld?’
“Ik vertelde hem dat ik hem vergaf, maar dat er dingen moesten veranderen. Dat als we bij elkaar wilden blijven, ik moest weten dat hij aan mijn kant zou staan wanneer het erop aankwam. Dat ik me niet opnieuw alleen kon voelen in mijn eigen huwelijk.”
“En wat zei hij?”
‘Hij huilde, mam. Hij huilde echt. Hij zei dat hij zich schaamde, dat hij het zover had laten komen. Dat hij zo was geprogrammeerd om zijn moeder te gehoorzamen dat hij niet doorhad dat hij zijn vrouw daarmee verraadde.’
Ik voelde mijn borst iets lichter worden. Misschien had Robert hier echt iets van geleerd. Misschien had dit huwelijk toch nog een kans.
“Ik ben blij, schat. Echt heel blij.”
‘We gaan samen het huis schoonmaken,’ vervolgde Laura. ‘Het hele huis. Het beddengoed verschonen. Alles wassen wat ze hebben aangeraakt. De meubels opnieuw neerzetten. Robert zegt dat hij wil dat het huis weer als óns huis aanvoelt, en niet als een herinnering aan wat er is gebeurd.’
‘Dat is een goed idee,’ zei ik. ‘Soms moeten we een ruimte fysiek schoonmaken om emotioneel te kunnen genezen.’
‘Mam.’ Haar stem werd zachter, kwetsbaarder. ‘Vind je dat ik een slecht mens ben omdat ik Roberts familie eruit heb gezet?’
‘Nee,’ antwoordde ik zonder aarzeling. ‘Je bent een vrouw die eindelijk is opgekomen voor haar recht om in waardigheid in haar eigen huis te wonen. Dat maakt je geen slecht mens. Dat maakt je juist sterk.’
“Zijn moeder zei vreselijke dingen voordat ze vertrok. Ze zei dat ik hun gezin had verwoest, dat ik een manipulator was en dat Robert spijt zou krijgen dat hij voor mij had gekozen.”
‘Dat zijn de woorden van een vrouw die de controle kwijt is,’ zei ik vastberaden. ‘Ze hebben niets met jou te maken, maar alles met haar. Rosalyn is gewend haar zoon te manipuleren, macht over hem te hebben. Toen jij en ik haar confronteerden, verdween die macht, en dat maakt haar doodsbang.’
‘Denk je dat Robert me ooit kan vergeven?’ vroeg Laura. ‘Ik bedoel, als zijn relatie met zijn moeder hierdoor verpest wordt?’
‘Laura,’ onderbrak ik haar. ‘Luister goed. Jij hebt niets verpest. Rosalyn heeft haar eigen relatie met haar zoon verpest door hem in een onmogelijke positie te brengen. Een goede moeder wil haar zoon gelukkig zien, zelfs als dat betekent dat ze een stapje terug moet doen. Dat heeft ze niet gedaan. Ze koos voor controle in plaats van liefde. Dat zijn de gevolgen van haar eigen handelen, niet die van jou.’
Ik hoorde haar aan de andere kant van de lijn ademhalen, terwijl ze mijn woorden verwerkte.
‘Dank je wel, mam,’ zei ze zachtjes. ‘Dat je vandaag gekomen bent. Dat je me niet alleen hebt gelaten.’
‘Ik zal je nooit alleen laten,’ beloofde ik. ‘Maar nu heb ik je nodig om sterk te zijn, om je grenzen te bewaken, want Rosalyn gaat proberen terug te komen. Ze gaat Robert bellen. Ze gaat de slachtofferrol spelen. Ze gaat proberen hem een schuldgevoel aan te praten. En als dat gebeurt, moeten jullie twee eensgezind zijn.’
‘Dat zullen we zeker doen,’ zei Laura vastberaden, een vastberadenheid die me met trots vervulde. ‘Robert heeft me beloofd dat hij zich niet meer door zijn moeder laat manipuleren. Hij zegt dat hij duidelijke grenzen zal stellen. Ze mogen elkaar zien, maar op neutrale plekken en voor korte periodes – nooit meer bij ons in huis wonen. Geen onverwachte invallen meer.’
‘Dat klinkt redelijk,’ zei ik. ‘Robert heeft het recht om een band met zijn moeder te hebben als hij dat wil, maar die band mag niet ten koste gaan van jouw gemoedsrust.’
We praatten nog bijna een uur door. Ze vertelde me hoe ze overal in huis spullen hadden gevonden, bezittingen van de familie Torres die ze expres hadden achtergelaten om een excuus te hebben om terug te keren – Rosalyns sjaal in de kast, het speelgoed van de kinderen onder de bank, Angels tandenborstel nog in de badkamer.
‘Ik ga alles inpakken en naar ze opsturen,’ zei Laura. ‘Ik wil hier niets van hen hebben.’
Toen we eindelijk hadden opgehangen, bleef ik nog lang in mijn fauteuil zitten en keek ik uit het raam naar de stadslichten. Ik dacht aan mijn eigen moeder, die dertig jaar geleden was overleden. Ik vroeg me af of ze trots zou zijn geweest op wat ik vandaag had gedaan, op hoe ik mijn dochter had verdedigd.
Ik denk het wel. Ik denk dat ze zou begrijpen dat liefde soms betekent dat je fel moet zijn. Dat je draken moet trotseren. Dat je nee moet zeggen als iedereen verwacht dat je ja zegt.
De volgende dagen verliepen rustig. Laura belde me elke avond om te vertellen hoe het ging. Zij en Robert werkten aan hun huwelijk en spraken voor het eerst echt over verwachtingen, grenzen en familie. Ze gingen in relatietherapie, iets wat Laura had voorgesteld en wat Robert zonder tegenstand had geaccepteerd.
« De therapeut zegt dat Robert last heeft van wat ze ‘verstrengeling’ noemen met zijn moeder, » legde Laura me uit tijdens een van onze telefoongesprekken. « Dat hij nooit gezonde grenzen tussen hen beiden heeft ontwikkeld, en dat is de reden waarom het zo moeilijk voor hem is om nee te zeggen. »
‘En wat zegt Robert daarover?’ vroeg ik.
Als je wilt doorgaan, klik op de knop onder de advertentie 
Lees verder door hieronder op de knop (VOLGENDE 》) te klikken !
